Màu tím không nằm trong quang phổ ánh sáng khả kiến
Theo khoa học, mọi màu sắc chúng ta nhìn thấy đều bắt nguồn từ ánh sáng trắng – một hỗn hợp chứa các bước sóng điện từ với độ dài khác nhau. Chỉ một phần rất nhỏ trong dải phổ điện từ này, chiếm khoảng 0,0035%, là ánh sáng khả kiến – tức vùng ánh sáng mà mắt người có thể nhìn thấy, trải dài từ đỏ (bước sóng dài) đến tím lam (violet, bước sóng ngắn).
Tuy nhiên, có một điều lạ lùng là: màu tím mà chúng ta hay nhắc đến không hề nằm trong dải phổ ánh sáng đơn sắc. Nó không có bước sóng riêng biệt như các màu khác. Nếu bạn dùng lăng kính phân tích ánh sáng, bạn sẽ thấy sự vắng mặt hoàn toàn của tím thuần (purple) – chỉ có màu tím lam (violet), vốn nghiêng về xanh nhiều hơn.
Não bộ “bẻ cong” quang phổ để tạo ra màu tím
Mắt người có ba loại tế bào cảm quang chính, gọi là tế bào hình nón, nhạy với ba dải bước sóng:
-Hình nón ngắn – nhạy với ánh sáng xanh lam,
-Hình nón trung bình – nhạy với ánh sáng xanh lá,
-Hình nón dài – nhạy với ánh sáng đỏ.
Khi ánh sáng chiếu vào mắt, các tế bào này sẽ gửi tín hiệu về não, nơi chúng được tổng hợp và “diễn giải” thành cảm nhận màu sắc. Khi cả hai loại tế bào hình nón nhạy với đỏ và xanh lam cùng lúc được kích hoạt, trong khi không có tín hiệu từ xanh lá, não sẽ tự tạo ra một màu “giả lập” là màu tím, để hoàn thành cảm nhận thị giác.
Điều đó có nghĩa là: ánh sáng tím không tồn tại như một dạng bước sóng độc lập. Thay vào đó, màu tím là kết quả của hai tín hiệu nằm ở hai đầu xa nhất của quang phổ ánh sáng được não “pha trộn” lại. Chính vì thế, tím – cũng như màu magenta – được xếp vào nhóm “màu phi quang phổ” (non-spectral colors).
Tím – màu sắc không có thật, nhưng lại đẹp nhất?
Theo chuyên gia Zab Johnson (Đại học Pennsylvania), màu tím trở nên đặc biệt vì nó không tồn tại độc lập trong thế giới vật lý. “Chúng ta yêu màu tím vì đó là thứ mà bộ não tưởng tượng ra, và điều đó khiến nó trở nên kỳ diệu hơn,” ông chia sẻ.
Nói cách khác, chúng ta không thấy màu tím – chúng ta “tưởng tượng” nó. Bộ não đã bẻ cong quang phổ ánh sáng thành một vòng tròn màu sắc để lấp vào khoảng trống giữa đỏ và xanh lam – một khoảng trống không thực sự tồn tại.
Từ ảo ảnh thị giác đến biểu tượng văn hóa
Dù không tồn tại như một bước sóng riêng biệt, màu tím vẫn chiếm một vị trí đặc biệt trong lịch sử và văn hóa loài người.
Từ thời cổ đại, người Phoenicia đã tạo ra phẩm màu tím hoàng gia (Tyrian purple) từ ốc biển Murex – cực kỳ hiếm và đắt đỏ. Chỉ những người thuộc giới quý tộc, vua chúa mới có thể sử dụng. Chính vì sự khan hiếm và quy trình chế tạo phức tạp, tím trở thành biểu tượng của quyền lực, sự cao quý và huyền bí.
Ngày nay, màu tím vẫn mang nhiều ý nghĩa biểu tượng – từ sáng tạo, trực giác, tinh thần, cho đến sự bí ẩn, tâm linh, và thậm chí là phép thuật. Trong nghệ thuật, màu tím thường được dùng để tạo chiều sâu, sự mơ màng và cảm xúc trừu tượng.
Tím – một “ảo giác đẹp” của bộ não con người
Màu tím là ví dụ hoàn hảo cho khả năng kỳ diệu của não bộ trong việc “dịch ngôn ngữ ánh sáng thành trải nghiệm thị giác”. Dù không có thật dưới dạng vật lý, nó vẫn tồn tại – sống động, rực rỡ và đầy mê hoặc – trong tâm trí và cảm xúc của chúng ta.
Và có lẽ, chính sự không hoàn toàn “thực” ấy mới khiến màu tím trở nên quyến rũ đến vậy – một sắc màu được tạo nên không chỉ bởi ánh sáng, mà còn bởi trí tưởng tượng của con người.
Nguồn : bau.vn
